Bezumowne korzystanie z nieruchomości: komu należy się wynagrodzenie, ile wynosi i jak je odzyskać

Bezumowne korzystanie z nieruchomości w skrócie

• Bezumowne korzystanie to używanie cudzego mieszkania, domu lub gruntu bez tytułu prawnego, czyli bez umowy, służebności czy innego prawa. Właściciel może żądać wydania nieruchomości i wynagrodzenia za czas, w którym z niej korzystano (art. 222 § 1 i art. 224–225 Kodeksu cywilnego).
• Wynagrodzenie odpowiada rynkowej stawce za korzystanie z takiej nieruchomości, np. czynszowi najmu, pomnożonej przez czas zajmowania. Nie musisz wykazywać szkody ani tego, że wynająłbyś nieruchomość komuś innemu.
• Kto wie albo powinien wiedzieć, że nie ma prawa do nieruchomości (zła wiara), płaci za cały okres. Kto korzysta w dobrej wierze, płaci dopiero od chwili, gdy dowiedział się o pozwie o wydanie albo stracił dobrą wiarę.
• Były najemca i inni lokatorzy, którzy nie opuszczają mieszkania, płacą co miesiąc odszkodowanie w wysokości czynszu rynkowego. Dobra wiara nie ma tu znaczenia (art. 18 ustawy o ochronie praw lokatorów).
• Współwłaściciel, były małżonek albo współspadkobierca płaci pozostałym tylko wtedy, gdy odsunął ich od korzystania z nieruchomości. Roszczenie trzeba zgłosić najpóźniej w sądowej sprawie o podział, bo potem przepada (art. 618 § 3 k.p.c.).
• Roszczenie przedawnia się po 6 latach, a przy działalności gospodarczej i odszkodowaniu od lokatora po 3 latach, zawsze z końcem roku kalendarzowego. Pozwem złożonym w 2026 r. odzyskasz wynagrodzenie zwykle najwyżej za okres od 1 stycznia 2020 r. Po odzyskaniu nieruchomości masz na pozew tylko rok (art. 229 k.c.).
• Otrzymane wynagrodzenie to przychód z innych źródeł, opodatkowany PIT według skali.
• Ugoda w formie aktu notarialnego, w której druga strona poddaje się egzekucji, pozwala odzyskać pieniądze i nieruchomość przez komornika bez procesu.

Bezumowne korzystanie z nieruchomości to sytuacja, w której ktoś używa cudzego mieszkania, domu, lokalu albo gruntu, choć nie ma do tego żadnego tytułu prawnego. Tak jest, gdy były najemca nie wyprowadza się po zakończeniu umowy, współwłaściciel zajmuje całe mieszkanie i nie wpuszcza pozostałych albo przez działkę biegnie linia energetyczna bez ustanowionej służebności. Właściciel może wtedy żądać nie tylko oddania nieruchomości, ale też zapłaty za cały czas, w którym z niej korzystano.

Pani Magda i jej brat odziedziczyli po mamie, po połowie, dwupokojowe mieszkanie na Ochocie. Brat wprowadził się tam z partnerką, wymienił zamki i nie odpowiada na prośby o klucze. Pani Magda chciała mieszkanie wynająć albo sprzedać. Podobne lokale wynajmuje się w okolicy za około 3 800 zł miesięcznie. Czy brat powinien jej płacić połowę tej kwoty? Tak, zwykle od chwili, w której odmówił jej dostępu. Musi jednak pilnować terminów: jeśli nie zgłosi tego roszczenia w sądowym dziale spadku, straci je.

W tym poradniku wyjaśniamy, kiedy należy się wynagrodzenie za bezumowne korzystanie, jak je obliczyć, za ile lat wstecz można go żądać i jak wygląda droga od wezwania do komornika. Osobno omawiamy najczęstsze sytuacje: byłego najemcę, współwłaściciela i byłego małżonka, sprzedającego, który nie wydał mieszkania, sąsiada oraz słupy i rury przedsiębiorstw przesyłowych. Na końcu znajdziesz wzór wezwania do zapłaty. Informacje prawne opieramy na przepisach i orzecznictwie Sądu Najwyższego, które podajemy przy tekście i w sekcji „Podstawa prawna”. Stan prawny na 22 września 2026 r.

Chcesz zakończyć spór ugodą, dział spadku albo ustanowieniem służebności u notariusza w Warszawie? Porównaj notariuszy w Warszawie po opiniach klientów i zapytaj kilka kancelarii o koszt i wolny termin.

Co to jest bezumowne korzystanie z nieruchomości

Z cudzej nieruchomości można korzystać legalnie tylko na podstawie jakiegoś prawa. Takim tytułem prawnym jest np. umowa najmu, dzierżawy lub użyczenia, służebność, użytkowanie, spółdzielcze prawo do lokalu albo udział we współwłasności. Kto korzysta z nieruchomości bez takiego tytułu albo po jego wygaśnięciu, korzysta z niej bezumownie. Nie ma przy tym znaczenia, czy zajmuje całą nieruchomość, czy jej część, np. pas działki pod linią energetyczną.

Kodeks cywilny daje właścicielowi trzy rodzaje roszczeń:

• o wydanie nieruchomości (roszczenie windykacyjne, art. 222 § 1 k.c.), gdy ktoś ją zajął,
• o zaprzestanie naruszeń (roszczenie negatoryjne, art. 222 § 2 k.c.), gdy ktoś narusza własność w inny sposób, np. jeździ przez działkę,
• o wynagrodzenie za korzystanie, zwrot pożytków i naprawienie szkody (roszczenia uzupełniające, art. 224–225 k.c.). Te przepisy stosuje się też do posiadacza zależnego, np. byłego najemcy lokalu użytkowego czy dzierżawcy (art. 230 k.c.), oraz do tego, kto korzysta z gruntu w sposób odpowiadający służebności, np. przedsiębiorstwa przesyłowego (art. 352 § 2 k.c.).

W praktyce mówi się o „odszkodowaniu za bezumowne korzystanie”, ale Kodeks cywilny nazywa to wynagrodzeniem. Różnica ma znaczenie. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ani samo prawo do wynagrodzenia, ani jego wysokość nie zależą od tego, czy właściciel poniósł uszczerbek, a posiadacz osiągnął korzyść. Decydują „stawki rynkowe za korzystanie z danego rodzaju rzeczy i czas posiadania rzeczy” (uchwała SN z 13 marca 2008 r., III CZP 3/08). Wyjątkiem jest lokal mieszkalny: tam ustawa o ochronie praw lokatorów mówi o odszkodowaniu, ale jego wysokość liczy się podobnie.

Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie wyklucza co do zasady roszczenie z bezpodstawnego wzbogacenia (art. 405 k.c.). Przepisy o ochronie własności są wobec niego przepisami szczególnymi (wyrok SN z 28 marca 2012 r., V CSK 157/11).

Najczęstsze sytuacje

Kiedy należy się wynagrodzenie: dobra i zła wiara

Od czego zależy, za jaki okres zapłaci osoba korzystająca z Twojej nieruchomości? Przede wszystkim od tego, czy była w dobrej, czy w złej wierze.

• W dobrej wierze jest ten, kto jest przekonany, że ma prawo do nieruchomości, i to przekonanie jest w danych okolicznościach usprawiedliwione. Sąd Najwyższy podkreśla, że dobrą wiarę wyłącza niedbalstwo i że musi ona trwać przez cały czas posiadania. Jeśli ktoś traci ją w trakcie, od tej chwili płaci (wyrok SN z 8 czerwca 2017 r., V CSK 584/16). Przykład: sąsiad postawił płot według starej mapy w przekonaniu, że wyznacza on granicę.
• W złej wierze jest ten, kto wie, że prawo do nieruchomości mu nie przysługuje, albo przy zwykłej staranności powinien to wiedzieć. Przykłady: najemca po wypowiedzeniu umowy, współwłaściciel, który wymienił zamki, czy kupujący, który wiedział, że sprzedający nie jest właścicielem.

Dobrą wiarę się domniemywa (art. 7 k.c.), więc to Ty jako właściciel musisz wykazać, że druga strona była w złej wierze. Najprościej zrobić to dokumentami: wypowiedzeniem umowy, pismem z odmową wydania kluczy, odpisem księgi wieczystej czy mapą z wznowienia granic. Pisemne wezwanie do wydania nieruchomości i zapłaty sprawia, że od chwili jego doręczenia druga strona trudno obroni się dobrą wiarą.

Nie musisz najpierw pozywać o wydanie nieruchomości. Według Sądu Najwyższego art. 224 § 2 k.c. określa tylko chwilę, od której posiadacz w dobrej wierze zaczyna płacić, a nie warunek dochodzenia wynagrodzenia (V CSK 584/16). Możesz więc żądać samej zapłaty, np. gdy chcesz zawrzeć z drugą stroną umowę najmu albo ustanowić służebność na przyszłość.

Przy mieszkaniach dobra wiara nie ma znaczenia. Odszkodowanie od osoby zajmującej lokal mieszkalny bez tytułu prawnego wynika z art. 18 ustawy o ochronie praw lokatorów. To przepis szczególny, który nie uzależnia zapłaty od dobrej lub złej wiary (uchwała SN z 8 listopada 2019 r., III CZP 28/19).

Ile wynosi wynagrodzenie za bezumowne korzystanie

Wynagrodzenie to kwota, którą osoba korzystająca z nieruchomości musiałaby zapłacić, gdyby miała do tego tytuł prawny. Przy mieszkaniu czy lokalu użytkowym jest to zwykle rynkowy czynsz najmu, a przy gruncie rynkowy czynsz dzierżawy, pomnożony przez liczbę miesięcy. Nie liczy się czynsz, który sam chciałbyś dostać, ani zysk, jaki osiągnęła druga strona.

• Nie musisz wykazywać szkody. Wynagrodzenie należy się także wtedy, gdy nieruchomość i tak stałaby pusta, a Ty nie planowałeś jej wynajmować (III CZP 3/08).
• Stawka zależy od tego, jak korzystano z nieruchomości. Jeśli ktoś zajmuje tylko garaż, część działki albo jeden pokój, liczy się stawka za tę część. Znaczenie ma też stan techniczny, standard i przeznaczenie nieruchomości.
• Liczą się stawki z okresu korzystania. Jeśli spór dotyczy kilku lat, biegły ustala zwykle osobne stawki dla kolejnych lat, bo czynsze się zmieniają.

Jak ustalić stawkę

1. Sprawdź ogłoszenia najmu podobnych lokali albo dzierżawy podobnych gruntów w okolicy i zachowaj ich zrzuty ekranu z datą. Pamiętaj, że ceny ofertowe bywają wyższe od tych, na które strony się umawiają.
2. Zbierz umowy najmu podobnych nieruchomości, np. od zarządcy budynku, sąsiadów albo pośrednika.
3. Zamów operat rzeczoznawcy majątkowego, który określi rynkowy czynsz za dany okres. Kosztuje zwykle tyle co wycena mieszkania, czyli od kilkuset do około półtora tysiąca złotych. Przy sporze o wysoką kwotę to najmocniejszy dowód przed sądem i w negocjacjach. Więcej o tym, jak pracuje rzeczoznawca, piszemy w artykule o wycenie nieruchomości.
4. W sądzie stawkę ustala zwykle biegły powołany przez sąd. Zaliczkę na jego wynagrodzenie wpłaca najczęściej strona, która wnosi o opinię.

Co jeszcze możesz doliczyć

• Odsetki ustawowe za opóźnienie. Wynagrodzenie staje się wymagalne po wezwaniu do zapłaty (art. 455 k.c.), a od dnia po upływie terminu z wezwania należą Ci się odsetki (art. 481 k.c.). Od 5 marca 2026 r. wynoszą 9,25% w skali roku.
• Odszkodowanie za zniszczenia, jeśli korzystający był w złej wierze albo szkoda powstała z jego winy po pozwie o wydanie (art. 224 § 2 i 225 k.c.).
• Opłaty, które pokryłeś za zajmującego lokal, np. media i zaliczki do wspólnoty. Przy lokalu mieszkalnym możesz ich żądać jako odszkodowania uzupełniającego (art. 18 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów).

Przykład 1: były najemca. Umowa najmu mieszkania na Mokotowie rozwiązała się 31 stycznia 2026 r., a najemca wyprowadził się dopiero 31 lipca. W umowie czynsz wynosił 3 200 zł, ale podobne mieszkania wynajmuje się teraz za 3 500 zł. Właściciel może żądać 6 × 3 500 zł = 21 000 zł odszkodowania, bo liczy się czynsz, jaki mógłby otrzymać, a nie ten z wygasłej umowy. Do tego dochodzą opłaty za media, które zapłacił za najemcę, i odsetki. Zaległości potrąci najpierw z kaucji.

Przykład 2: współwłaścicielka. Pani Magda ma połowę mieszkania. Brat odmówił jej wydania kluczy pismem z 1 marca 2024 r. Rynkowy czynsz za całe mieszkanie to 3 800 zł, więc za każdy miesiąc należy jej się połowa, czyli 1 900 zł. Do końca sierpnia 2026 r. uzbierało się 30 miesięcy, czyli 57 000 zł. Tę kwotę rodzeństwo może rozliczyć w dziale spadku, np. doliczając ją do spłaty, jeśli mieszkanie przejmie brat.

Były najemca lub lokator, który się nie wyprowadza

Przy lokalach mieszkalnych obowiązuje szczególny przepis. Osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego „są obowiązane do dnia opróżnienia lokalu co miesiąc uiszczać odszkodowanie” (art. 18 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów). Odszkodowanie to „odpowiada wysokości czynszu, jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu lokalu”. Jeśli nie pokrywa Twoich strat, możesz żądać odszkodowania uzupełniającego (art. 18 ust. 2).

• Płacą wszyscy, którzy zajmują lokal bez tytułu. Chodzi nie tylko o byłego najemcę, ale też o jego dorosłych domowników oraz osoby, które mieszkały na podstawie innego tytułu, np. użyczenia albo tytułu rodzinnego. Każda z nich odpowiada za całość, a zapłata przez jedną zwalnia pozostałe (uchwała SN z 21 października 2015 r., III CZP 70/15).
• Prawo do lokalu socjalnego zmienia zasady. Jeśli sąd przyznał lokatorowi prawo do lokalu socjalnego albo zamiennego, do czasu jego dostarczenia lokator płaci tyle, ile płaciłby, gdyby umowa nie wygasła (art. 18 ust. 3 i 3a). Jeśli gmina nie dostarczy lokalu socjalnego, możesz żądać od niej odszkodowania (art. 18 ust. 5).
• Roszczenie przedawnia się po 3 latach, bo odszkodowanie jest płatne co miesiąc, a więc ma charakter okresowy (wyrok SN z 7 marca 2014 r., IV CNP 33/13).

Odszkodowania możesz dochodzić w osobnym pozwie o zapłatę albo razem z pozwem o eksmisję. Jak przygotować pozew i ile to kosztuje, pokazujemy we wzorze pozwu o eksmisję. Przy najmie okazjonalnym zamiast procesu wystarczy klauzula wykonalności do aktu notarialnego. Opisujemy to w artykule o eksmisji z najmu okazjonalnego.

Lokal użytkowy, garaż, dzierżawiony grunt. Tu nie stosuje się ustawy o ochronie praw lokatorów, tylko art. 224–225 w związku z art. 230 k.c. Były najemca czy dzierżawca, który po zakończeniu umowy nie oddaje nieruchomości, jest zwykle w złej wierze, więc płaci za cały okres. Umowa może też przewidywać karę umowną za każdy dzień opóźnienia w wydaniu. Taki zapis znajdziesz w naszym wzorze umowy najmu lokalu użytkowego.

Nie wymieniaj zamków i nie odcinaj mediów. Uporczywe utrudnianie korzystania z zajmowanego lokalu mieszkalnego jest przestępstwem zagrożonym karą do 3 lat pozbawienia wolności (art. 191 § 1a Kodeksu karnego). Dotyczy to także osoby, która mieszka w lokalu bez tytułu prawnego i nie płaci. Drogą jest wyrok eksmisyjny i komornik.

Rodzina mieszka za darmo: najpierw zakończ użyczenie

Mieszkanie oddane bez czynszu dziecku, rodzicowi albo partnerowi to zwykle umowa użyczenia, zawarta choćby ustnie albo w sposób dorozumiany (art. 710 k.c.). Dopóki trwa, nikt nie korzysta z lokalu bezumownie i wynagrodzenie się nie należy.

Użyczenie na czas nieoznaczony kończy się, gdy biorący zrobił z lokalu użytek, na który się umówiliście (art. 715 k.c.). Zwrotu możesz żądać wcześniej, m.in. gdy mieszkanie stanie się Ci potrzebne z powodów nieprzewidzianych przy zawarciu umowy (art. 716 k.c.). Sąd Najwyższy przyjmuje, że mieszkanie jest „potrzebne” także wtedy, gdy uzasadnione jest inne rozporządzenie nim, np. sprzedaż (wyrok z 25 stycznia 2022 r., II CSKP 123/22). Wypowiedz użyczenie na piśmie i daj rozsądny termin na wyprowadzkę. Od dnia, w którym użyczenie się skończyło, możesz żądać odszkodowania z art. 18. Jak to zrobić krok po kroku, opisujemy w poradniku jak zakończyć umowę użyczenia.

Współwłaściciel, były małżonek, współspadkobierca

Każdy współwłaściciel może korzystać z całej nieruchomości, ale tylko w takim zakresie, jaki daje się pogodzić z korzystaniem z niej przez pozostałych (art. 206 k.c.). Samo to, że jeden współwłaściciel mieszka w mieszkaniu, a drugi nie, nie oznacza więc bezumownego korzystania. Wynagrodzenie należy się dopiero wtedy, gdy ten, kto mieszka, odsuwa pozostałych od współposiadania.

Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów przyjął, że „współwłaściciel może domagać się od pozostałych współwłaścicieli, korzystających z rzeczy wspólnej z naruszeniem art. 206 k.c. w sposób wyłączający jego współposiadanie, wynagrodzenia za korzystanie z tej rzeczy na podstawie art. 224 § 2 lub art. 225 k.c.” (uchwała z 19 marca 2013 r., III CZP 88/12). W praktyce oznacza to trzy warunki:

1. Zostałeś pozbawiony dostępu albo nie dopuszczono Cię do nieruchomości, np. drugi współwłaściciel wymienił zamki, nie wydał kluczy albo wynajął mieszkanie obcym osobom. Jeśli wyprowadziłeś się dobrowolnie i nigdy nie żądałeś dostępu, sąd zwykle oddali żądanie.
2. Żądałeś dopuszczenia, najlepiej na piśmie. To pismo jest później głównym dowodem, od kiedy należy się wynagrodzenie.
3. Wynagrodzenie odpowiada Twojemu udziałowi. Przy udziale 1/2 to połowa rynkowego czynszu za całą nieruchomość.

Te same zasady dotyczą współspadkobierców (art. 1035 k.c.) i byłych małżonków po ustaniu wspólności majątkowej, np. po rozwodzie albo zawarciu intercyzy. Do majątku, który był wspólny, stosuje się wtedy przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych (art. 46 k.r.o. i art. 1035 k.c.). Sąd Najwyższy potwierdził, że były małżonek może żądać wynagrodzenia za korzystanie z mieszkania ponad udział (postanowienie z 24 stycznia 2013 r., V CSK 132/12).

Z drugiej strony ten, kto mieszka w nieruchomości i sam ponosi jej koszty, może żądać od pozostałych zwrotu ich części wydatków i ciężarów, np. podatku od nieruchomości czy funduszu remontowego (art. 207 k.c.). Zużytych przez siebie mediów nie rozlicza.

Uwaga na termin: rozlicz się przy podziale

W sądowej sprawie o zniesienie współwłasności sąd rozstrzyga także „wzajemne roszczenia współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy” (art. 618 § 1 k.p.c.). Po uprawomocnieniu się postanowienia nie można ich już dochodzić osobno, „chociażby nie były one zgłoszone” w tej sprawie (art. 618 § 3 k.p.c.). Ta sama zasada obowiązuje przy dziale spadku (art. 686 i 688 k.p.c.) i podziale majątku po rozwodzie (art. 567 § 3 k.p.c.). Jeśli nie zgłosisz wynagrodzenia w sprawie działowej, stracisz je. Gdzie we wniosku wpisać takie rozliczenie, pokazujemy we wzorze wniosku o dział spadku.

Gdy dzielicie majątek zgodnie, możecie to zrobić w umowie u notariusza. Wtedy warto rozliczyć wynagrodzenie w samym akcie: uwzględnić je w wysokości spłaty albo zapisać, że strony nie mają wobec siebie roszczeń z tytułu korzystania z nieruchomości. Bez takiego zapisu spór o przeszłość może wrócić po podpisaniu umowy. Więcej przeczytasz w artykułach o zniesieniu współwłasności i podziale majątku po rozwodzie. Gotowy projekt umowy znajdziesz we wzorze umowy o zniesienie współwłasności.

Słupy, linie i rury na działce: bezumowne korzystanie przez przedsiębiorstwo przesyłowe

Linie energetyczne, gazociągi, wodociągi czy kanalizacja często biegną przez prywatne działki od kilkudziesięciu lat, bez żadnej umowy z właścicielem. Sąd Najwyższy przyjął, że właściciel może żądać od przedsiębiorstwa przesyłowego wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu (uchwała z 24 lipca 2013 r., III CZP 36/13). Na przyszłość możesz żądać ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem, a jeśli przedsiębiorca odmówi, sąd ustanowi ją na Twój wniosek (art. 305² § 2 k.c.).

Zanim wystąpisz z roszczeniem, sprawdź

• Dział III księgi wieczystej, czy nie ma tam już służebności przesyłu albo służebności gruntowej na rzecz przedsiębiorstwa. Jak czytać księgę, wyjaśniamy w artykule o księdze wieczystej.
• Czy urządzenia postawiono na podstawie decyzji administracyjnej. Decyzja wydana na podstawie art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości jest tytułem prawnym do stałego korzystania z nieruchomości (uchwała SN z 20 stycznia 2010 r., III CZP 116/09). Podobnie jest, gdy starosta ograniczył decyzją sposób korzystania z nieruchomości pod urządzenia przesyłowe (art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Za skutki takiej decyzji przysługuje odszkodowanie na zasadach tej ustawy. W obu przypadkach wynagrodzenie za bezumowne korzystanie się nie należy. Decyzji szukaj w archiwum starostwa albo urzędu wojewódzkiego i poproś przedsiębiorstwo, żeby wskazało swój tytuł prawny.
• Czy poprzedni właściciel nie podpisał umowy albo nie otrzymał już wynagrodzenia.
• Czy przedsiębiorstwo nie powoła się na zasiedzenie służebności. To najczęstsza linia obrony. Zasiedzenie wymaga 20 lat posiadania w dobrej wierze albo 30 lat w złej (art. 172 w zw. z art. 292 k.c.).

Zasiedzenie służebności przesyłu w 2026 roku

Przez lata sądy przyjmowały, że przedsiębiorstwo mogło zasiedzieć służebność o treści służebności przesyłu także przed 3 sierpnia 2008 r., kiedy do Kodeksu cywilnego wprowadzono służebność przesyłu (uchwała SN z 7 października 2008 r., III CZP 89/08). 2 grudnia 2025 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł jednak, że przepisy rozumiane w ten sposób są niezgodne z Konstytucją (wyrok TK, sygn. P 10/16).

Wyrok nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, a sądy stosują go rozbieżnie. Część sądów okręgowych orzeka już na korzyść właścicieli, inne nadal uznają zasiedzenie. Sąd Najwyższy nie wydał w tej sprawie uchwały, a Ministerstwo Sprawiedliwości nie zapowiedziało zmiany przepisów. Stan prawny jest więc niepewny. Jeśli przez Twoją działkę biegnie stara linia, skonsultuj sprawę z adwokatem lub radcą prawnym, zanim podpiszesz ugodę albo zrezygnujesz z roszczeń.

Nawet jeśli do zasiedzenia doszło, nie tracisz wynagrodzenia za okres sprzed zasiedzenia. Utrata własności na skutek zasiedzenia nie powoduje wygaśnięcia takiego roszczenia (uchwała siedmiu sędziów SN z 3 kwietnia 2024 r., III CZP 103/22). W praktyce ma to znaczenie, gdy zasiedzenie nastąpiło w ostatnich kilku latach, bo starsze roszczenia są już przedawnione.

Ile płaci przedsiębiorstwo

Wynagrodzenia nie liczy się jak czynszu za cały pas gruntu, bo pod linią zwykle nadal możesz np. uprawiać pole. Punktem odniesienia nie mogą być „w zasadzie stawki czynszu lub dzierżawy nieruchomości” (III CZP 36/13). Kwotę ustala zwykle biegły rzeczoznawca. Bierze pod uwagę powierzchnię pasa, w którym korzystanie z działki jest ograniczone, wartość gruntu i to, jak bardzo urządzenia utrudniają zabudowę i uprawę. Najczęściej właściciel żąda jednocześnie wynagrodzenia za ostatnie lata i ustanowienia służebności na przyszłość.

Umowę o ustanowienie służebności przesyłu zawiera się w formie aktu notarialnego (art. 245 § 2 k.c.). Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu jest zwolnione z PIT, ale wynagrodzenie za bezumowne korzystanie w przeszłości już nie (więcej w części o podatkach). Szczegóły opisujemy w artykule o służebności przesyłu.

Inne częste przypadki bezumownego korzystania

Sprzedający nie wydał mieszkania po akcie notarialnym

Z chwilą podpisania umowy przenoszącej własność to Ty jesteś właścicielem. Jeśli sprzedający nie wydaje mieszkania w terminie z aktu, korzysta z niego bez tytułu i musi płacić wynagrodzenie, a umowa może przewidywać dodatkowo karę umowną. Najlepszym zabezpieczeniem jest zapis w akcie, w którym sprzedający poddaje się egzekucji co do wydania nieruchomości w określonym terminie (art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c.). Po upływie terminu wystarczy wtedy klauzula wykonalności i wniosek do komornika, bez procesu. Zapytaj o to notariusza przed podpisaniem aktu notarialnego sprzedaży.

Sąsiad zajął część działki

Płot postawiony za granicą, garaż wchodzący na Twój grunt czy stały przejazd przez podwórko to też bezumowne korzystanie. Zacznij od wznowienia znaków granicznych przez geodetę, bo bez tego trudno udowodnić, ile gruntu zajęto. Potem możesz żądać wydania pasa gruntu albo zaprzestania przejazdu (art. 222 k.c.) i wynagrodzenia. Jeśli sąsiad nie ma innego dojazdu do drogi publicznej, rozwiązaniem może być służebność drogi koniecznej za wynagrodzeniem (art. 145 k.c.). Nie zwlekaj latami: po 20 albo 30 latach sąsiad może zasiedzieć zajęty pas gruntu. Więcej w artykule o zasiedzeniu.

Droga gminna, chodnik albo wodociąg na prywatnym gruncie

Grunty, które 31 grudnia 1998 r. były we władaniu Skarbu Państwa lub samorządu, choć nie były ich własnością, i były zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa ich własnością (art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną). Wniosek o odszkodowanie można było złożyć do 31 grudnia 2005 r., a potem roszczenie wygasło. Jeśli jednak gmina zajęła Twój grunt później albo nie są spełnione warunki z tego przepisu, możesz żądać od niej wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przed sądem powszechnym.

Jak odzyskać wynagrodzenie krok po kroku

1. Sprawdź stan prawny. Odpis księgi wieczystej potwierdzi, że jesteś właścicielem, i pokaże, czy druga strona nie ma wpisanej służebności. Zbierz umowy, wypowiedzenia i pisma, z których wynika, że tytuł wygasł albo nigdy nie istniał.
2. Zbierz dowody korzystania. Chodzi o to, od kiedy i w jakim zakresie ktoś korzysta z nieruchomości. Przydadzą się zdjęcia, korespondencja, zeznania sąsiadów, protokół zdawczo-odbiorczy, mapa geodety.
3. Ustal stawkę. Zbierz ogłoszenia albo zamów operat rzeczoznawcy.
4. Wyślij wezwanie do wydania nieruchomości i zapłaty listem poleconym za potwierdzeniem odbioru. Wzór znajdziesz niżej. Od terminu z wezwania liczysz odsetki.
5. Spróbuj ugody. Często najlepszym rozwiązaniem jest umowa na przyszłość, np. najmu, dzierżawy albo służebności, połączona z rozliczeniem przeszłości. Możesz skorzystać z mediacji albo złożyć w sądzie wniosek o zawezwanie do próby ugodowej. Jedno i drugie przerywa bieg przedawnienia (art. 123 § 1 k.c.).
6. Złóż pozew. Jeśli druga strona nie płaci i nie oddaje nieruchomości, pozwij o zapłatę, a w razie potrzeby także o wydanie nieruchomości albo o eksmisję. Opłaty znajdziesz w tabeli poniżej.
7. Egzekucja komornicza. Wyrok albo ugoda z klauzulą wykonalności to tytuł wykonawczy, z którym idziesz do komornika.

Ugoda u notariusza zamiast procesu

Ugoda podpisana tylko na papierze nie wystarczy, gdy druga strona przestanie płacić: wtedy i tak musisz iść do sądu. Jeśli ugodę zawrzecie w formie aktu notarialnego, zobowiązany może w nim poddać się egzekucji co do zapłaty określonej kwoty i co do wydania nieruchomości w oznaczonym terminie (art. 777 § 1 pkt 4 i 5 k.p.c.). Taki akt po nadaniu klauzuli wykonalności przez sąd działa jak wyrok. W akcie możecie też:

• rozłożyć zaległość na raty i ustalić termin wyprowadzki,
• zawrzeć umowę na przyszłość, np. dzierżawy albo służebności,
• zapisać, że strony nie mają wobec siebie dalszych roszczeń.

Uznanie długu w akcie przerywa też bieg przedawnienia (art. 123 § 1 pkt 2 k.c.). Taksa notarialna zależy od kwoty, więc warto porównać oferty kilku kancelarii. Podobnie działa oświadczenie o poddaniu się egzekucji przy zwykłym długu, o czym piszemy w artykule o notariuszu przy windykacji.

Ile kosztuje pozew w 2026 roku

Od pozwu o zapłatę wynagrodzenia płacisz opłatę zależną od kwoty (art. 13 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych):

• Pozew o opróżnienie lokalu (eksmisję) kosztuje 200 zł (art. 27 pkt 11 ustawy o kosztach sądowych).
• Pozew o wydanie innej nieruchomości, np. działki czy domu, zajmowanej bez tytułu: wartość przedmiotu sporu to trzymiesięczny czynsz najmu albo dzierżawy (art. 23² k.p.c.). Od tej kwoty liczy się opłata według tabeli.
• Sąd: sprawy o wartości ponad 100 000 zł trafiają do sądu okręgowego, a mniejsze do sądu rejonowego (art. 17 pkt 4 k.p.c.).
• Dodatkowo: zaliczka na biegłego, a jeśli bierzesz pełnomocnika, jego wynagrodzenie. Przegrywający zwraca zwykle koszty stronie, która wygrała.

Wzór wezwania do zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie

Poniższy tekst dostosuj do swojej sytuacji. Wybierz właściwe warianty w nawiasach, a resztę usuń. Wyślij wezwanie listem poleconym za potwierdzeniem odbioru i zachowaj kopię.

Wezwanie do wydania nieruchomości i zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie

[Miejscowość], dnia [data]

Nadawca: [imię i nazwisko], [adres do korespondencji]

Adresat: [imię i nazwisko], [adres]

Jestem [właścicielem / współwłaścicielem w udziale wynoszącym ...] nieruchomości położonej w [adres], dla której Sąd Rejonowy [nazwa sądu] prowadzi księgę wieczystą nr [numer]. Od dnia [data] korzysta Pan/Pani z tej nieruchomości bez tytułu prawnego, ponieważ [umowa najmu z dnia ... rozwiązała się z dniem ... / wbrew mojemu żądaniu z dnia ... uniemożliwia mi Pan/Pani współposiadanie nieruchomości / zajął Pan/zajęła Pani pas gruntu o powierzchni ... m², co wykazał geodeta w protokole z dnia ...].

Na podstawie [art. 222 § 1 oraz art. 224 § 2 i art. 225 Kodeksu cywilnego / art. 18 ustawy o ochronie praw lokatorów] wzywam Pana/Panią do:

1. [wydania nieruchomości / opróżnienia i wydania lokalu / dopuszczenia mnie do współposiadania i wydania kompletu kluczy] w terminie [14] dni od doręczenia wezwania,
2. zapłaty kwoty [kwota] zł tytułem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości za okres od dnia [data] do dnia [data], obliczonego według rynkowej stawki [kwota] zł miesięcznie, w terminie [14] dni od doręczenia wezwania, na rachunek bankowy nr [numer].

Za dalszy okres, do dnia wydania nieruchomości, będę żądać wynagrodzenia w wysokości [kwota] zł za każdy miesiąc. Jestem gotowy/gotowa do polubownego rozwiązania sprawy, w tym do [zawarcia umowy najmu / dzierżawy / ustanowienia służebności] i rozłożenia zaległości na raty. Jeśli termin upłynie bezskutecznie, skieruję sprawę do sądu, co narazi Pana/Panią na koszty postępowania i odsetki ustawowe za opóźnienie.

[Podpis]

Najczęstsze błędy w wezwaniu: brak okresu, za który żądasz zapłaty, stawka bez uzasadnienia, brak terminu na zapłatę i wysłanie pisma zwykłym listem, którego doręczenia nie udowodnisz. Przy współwłasności nie pomijaj żądania dopuszczenia do współposiadania, bo bez niego trudno wykazać, że zostałeś odsunięty od nieruchomości.

Przedawnienie: za ile lat wstecz możesz żądać zapłaty

Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z Kodeksu cywilnego nie jest świadczeniem okresowym, tylko należnością za cały okres korzystania (wyrok SN z 18 września 2015 r., I CSK 752/14). Dopóki nieruchomość nie wróciła do Ciebie, obowiązują ogólne terminy z art. 118 k.c. Po jej zwrocie masz na pozew jeszcze rok, ale tylko w zakresie roszczeń, które do tego czasu się nie przedawniły (art. 229 § 1 k.c., uchwała SN z 26 kwietnia 2002 r., III CZP 21/02).

Roszczenie jest związane z działalnością gospodarczą, gdy właścicielem jest np. spółka, deweloper albo przedsiębiorca wynajmujący lokale w ramach firmy. W 2026 r. Sąd Najwyższy przyjął, że dotyczy to także nieruchomości, która może służyć wyłącznie działalności gospodarczej, nawet jeśli właściciel nigdy nią wcześniej nie władał (wyrok z 20 maja 2026 r., II CSKP 950/23).

Bieg przedawnienia przerywa pozew, wniosek o zawezwanie do próby ugodowej, wszczęcie mediacji i uznanie roszczenia przez dłużnika, np. prośba o rozłożenie długu na raty (art. 123 § 1 k.c.). Po przerwaniu termin biegnie od nowa. Samo wezwanie do zapłaty przedawnienia nie przerywa.

Podatek od wynagrodzenia za bezumowne korzystanie

• PIT. Wynagrodzenie otrzymane przez osobę prywatną to przychód z innych źródeł (art. 10 ust. 1 pkt 9 i art. 20 ust. 1 ustawy o PIT). Wykazujesz go w zeznaniu rocznym i płacisz podatek według skali, czyli 12% i 32%. Nie korzystasz z ryczałtu od najmu, bo to nie jest najem.
• To nie jest zwolnione odszkodowanie. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z rzeczy nie jest odszkodowaniem, więc nie korzysta ze zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT (wyrok z 12 czerwca 2018 r., II FSK 1544/16). Tak samo odpowiada w interpretacjach indywidualnych dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, ostatnio w czerwcu 2026 r. Opodatkowane są też odsetki od wynagrodzenia, a zwrot kosztów sądowych jest zwolniony (art. 21 ust. 1 pkt 95b).
• Służebność przesyłu. Zwolnione z PIT jest wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu (art. 21 ust. 1 pkt 120a). Zwolnienie nie obejmuje wynagrodzenia za bezumowne korzystanie w przeszłości, więc przy ugodzie z przedsiębiorstwem warto dokładnie opisać, za co płaci.
• VAT dotyczy tylko właściciela, który jest czynnym podatnikiem VAT, np. spółki. Sądy administracyjne uznają zwykle, że gdy właściciel sprzeciwia się korzystaniu i żąda zwrotu nieruchomości, wynagrodzenie nie podlega VAT, a gdy je toleruje, podlega. W takiej sytuacji skonsultuj się z doradcą podatkowym.

Jak się bronić, gdy to Ciebie wezwano do zapłaty

• Wykaż tytuł prawny. Umowa najmu czy użyczenia nie musi być pisemna. Tytułem jest też zgoda właściciela, służebność, decyzja administracyjna albo umowa współwłaścicieli o sposobie korzystania z nieruchomości.
• Powołaj się na dobrą wiarę. Domniemywa się ją (art. 7 k.c.), więc to właściciel musi udowodnić, że wiedziałeś albo powinieneś był wiedzieć o braku prawa. Nie dotyczy to lokali mieszkalnych, gdzie odszkodowanie z art. 18 należy się niezależnie od dobrej wiary.
• Podnieś zarzut przedawnienia co do starszych okresów. Sąd nie zawsze uwzględni go sam.
• Kwestionuj stawkę, jeśli nie odpowiada stanowi nieruchomości albo zakresowi korzystania, np. zajmowałeś tylko część działki.
• Rozlicz nakłady. Zwrotu nakładów możesz żądać na zasadach z art. 226 k.c. i potrącić je z wynagrodzeniem. Do czasu ich zwrotu możesz co do zasady zatrzymać nieruchomość (prawo zatrzymania, art. 461 § 1 k.c.), ale nie dotyczy to byłego najemcy, dzierżawcy ani biorącego w użyczenie (art. 461 § 2 k.c.). Remont zrobiony w złej wierze da się rozliczyć tylko w wąskim zakresie.
• Przy współwłasności wykaż, że korzystałeś w granicach swojego udziału, że drugi współwłaściciel nigdy nie żądał dostępu albo że wyprowadził się dobrowolnie. Rozlicz też ponoszone przez siebie wydatki na wspólną nieruchomość (art. 207 k.c.).
• Rozważ ugodę. Proces z opinią biegłego kosztuje obie strony. Umowa najmu, dzierżawy albo służebności na przyszłość bywa tańsza niż przegrana sprawa.

Najczęstsze błędy właścicieli

Najczęściej zadawane pytania o bezumowne korzystanie z nieruchomości

Za bezumowne korzystanie należy się wynagrodzenie czy odszkodowanie?

Kodeks cywilny mówi o wynagrodzeniu za korzystanie z rzeczy (art. 224–225 k.c.). Nie musisz wykazywać szkody, a kwotę wyznacza rynkowa stawka za korzystanie z takiej nieruchomości. Przy lokalach mieszkalnych ustawa o ochronie praw lokatorów nazywa to odszkodowaniem, ale jego wysokość również odpowiada czynszowi, jaki właściciel mógłby otrzymać z najmu.

Jak obliczyć wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości?

Pomnóż rynkowy czynsz za taką nieruchomość albo jej zajmowaną część przez liczbę miesięcy korzystania. Współwłaściciel dostaje część odpowiadającą swojemu udziałowi. Stawkę najlepiej udokumentować ogłoszeniami, umowami najmu podobnych lokali albo operatem rzeczoznawcy. W sądzie ustala ją biegły.

Za ile lat wstecz można żądać wynagrodzenia?

Zwykle za 6 lat, licząc z końcem roku kalendarzowego. Pozwem złożonym w 2026 r. obejmiesz więc okres od 1 stycznia 2020 r. Przy roszczeniach związanych z działalnością gospodarczą i przy odszkodowaniu od lokatora termin wynosi 3 lata. Po odzyskaniu nieruchomości masz na pozew tylko rok.

Czy były mąż lub była żona musi płacić za mieszkanie po rozwodzie?

Tak, ale tylko wtedy, gdy odsunął drugiego małżonka od korzystania z mieszkania, np. wymienił zamki albo nie wpuścił go po jego żądaniu. Samo to, że jeden z małżonków się wyprowadził, nie wystarczy. Wynagrodzenie odpowiada udziałowi w mieszkaniu i trzeba je zgłosić najpóźniej w sądowej sprawie o podział majątku.

Czy należy mi się wynagrodzenie, jeśli mieszkanie i tak stałoby puste?

Tak. Wynagrodzenie nie zależy od tego, czy poniosłeś szkodę ani czy planowałeś wynajem. Wystarczy, że ktoś korzystał z Twojej nieruchomości bez tytułu prawnego. Posiadacz w dobrej wierze płaci jednak dopiero od chwili, w której dowiedział się o pozwie o wydanie albo stracił dobrą wiarę.

Czy mogę wymienić zamki osobie, która mieszka w moim lokalu bez umowy?

Nie. Uporczywe utrudnianie korzystania z zajmowanego lokalu mieszkalnego, np. wymiana zamków czy odcięcie mediów, to przestępstwo zagrożone karą do 3 lat pozbawienia wolności (art. 191 § 1a Kodeksu karnego). Odzyskasz lokal przez wyrok eksmisyjny i komornika, a przy najmie okazjonalnym przez klauzulę wykonalności do aktu notarialnego.

Czy od wynagrodzenia za bezumowne korzystanie płaci się podatek?

Tak. Dla osoby prywatnej to przychód z innych źródeł opodatkowany według skali (12% i 32%). Nie jest zwolniony jak odszkodowanie. Zwolnione jest tylko wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu, a nie za korzystanie z gruntu w przeszłości.

Czy energetyka musi płacić za słupy na mojej działce?

Jeśli przedsiębiorstwo nie ma tytułu prawnego, czyli służebności, umowy ani decyzji administracyjnej, możesz żądać wynagrodzenia za bezumowne korzystanie za nieprzedawniony okres i ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem na przyszłość. Przedsiębiorstwa często bronią się zarzutem zasiedzenia. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (P 10/16) sądy oceniają ten zarzut rozbieżnie.

Osoba zajmująca nieruchomość zrobiła remont. Czy muszę jej to oddać?

To zależy od jej dobrej lub złej wiary. Posiadacz w dobrej wierze może żądać zwrotu nakładów koniecznych, o ile nie mają pokrycia w korzyściach z nieruchomości, a innych w takim zakresie, w jakim zwiększają jej wartość. Posiadacz w złej wierze może żądać tylko zwrotu nakładów koniecznych, i to tylko wtedy, gdy wzbogaciłeś się jego kosztem (art. 226 k.c.). Nakłady można potrącić z wynagrodzeniem.

Czy ugodę trzeba zawierać u notariusza?

Nie trzeba, ale warto, jeśli druga strona ma płacić w ratach albo wyprowadzić się w określonym terminie. W akcie notarialnym może poddać się egzekucji co do zapłaty i wydania nieruchomości. Jeśli nie dotrzyma ugody, po nadaniu klauzuli wykonalności przez sąd od razu idziesz do komornika, bez procesu. Umowa o ustanowienie służebności wymaga aktu notarialnego zawsze.

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795): art. 7 (domniemanie dobrej wiary), art. 118 i 123 (przedawnienie i jego przerwanie), art. 145 (droga konieczna), art. 172 i 292 (zasiedzenie), art. 206–207 (korzystanie z rzeczy wspólnej), art. 222 (roszczenia windykacyjne i negatoryjne), art. 224–226, 229 i 230 (wynagrodzenie za korzystanie, nakłady, przedawnienie, posiadacz zależny), art. 245 § 2 (forma ustanowienia służebności), art. 305¹–305⁴ (służebność przesyłu), art. 352 (posiadanie służebności), art. 405 (bezpodstawne wzbogacenie), art. 455 i 481 (wymagalność i odsetki), art. 461 (prawo zatrzymania), art. 710, 715 i 716 (użyczenie), art. 1035 (współwłasność spadkowa).
• Ustawa z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018 poz. 1104): art. 5 (przepisy przejściowe o przedawnieniu).
• Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j. Dz.U. 2023 poz. 725): art. 18 (odszkodowanie za zajmowanie lokalu bez tytułu prawnego).
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468): art. 17 pkt 4 (właściwość sądu okręgowego), art. 23² (wartość przedmiotu sporu przy wydaniu nieruchomości), art. 567 § 3, 618, 686 i 688 (rozliczenia przy podziale majątku, zniesieniu współwłasności i dziale spadku), art. 777 § 1 pkt 4 i 5 (akt notarialny jako tytuł egzekucyjny).
• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 236): art. 46 (majątek wspólny po ustaniu wspólności).
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228): art. 13 (opłata od pozwu o zapłatę), art. 27 pkt 11 (opłata od pozwu o opróżnienie lokalu).
• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 592): art. 10 ust. 1 pkt 9 i art. 20 ust. 1 (przychody z innych źródeł), art. 21 ust. 1 pkt 3b, 95b i 120a (zwolnienia).
• Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. 2026 poz. 399): art. 124 (ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości decyzją starosty).
• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. 1998 nr 133 poz. 872): art. 73 (grunty zajęte pod drogi publiczne).
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny: art. 191 § 1a (utrudnianie korzystania z lokalu mieszkalnego).
• Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z 8 kwietnia 2026 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych (M.P. 2026 poz. 367): odsetki za opóźnienie 9,25% od 5 marca 2026 r.

Orzecznictwo

• Uchwała SN z 13 marca 2008 r., III CZP 3/08: wysokość wynagrodzenia według stawek rynkowych, niezależnie od szkody.
• Uchwała siedmiu sędziów SN z 19 marca 2013 r., III CZP 88/12: wynagrodzenie dla współwłaściciela odsuniętego od współposiadania.
• Uchwała siedmiu sędziów SN z 3 kwietnia 2024 r., III CZP 103/22: zasiedzenie nie odbiera prawa do wynagrodzenia za okres wcześniejszy.
• Uchwała SN z 26 kwietnia 2002 r., III CZP 21/02: relacja art. 229 i art. 118 k.c., roszczenie przedsiębiorcy.
• Wyrok SN z 18 września 2015 r., I CSK 752/14: wynagrodzenie nie jest świadczeniem okresowym.
• Uchwała SN z 8 listopada 2019 r., III CZP 28/19: art. 18 ustawy o ochronie praw lokatorów jako przepis szczególny, bez znaczenia dobrej wiary.
• Uchwała SN z 21 października 2015 r., III CZP 70/15: odpowiedzialność wszystkich osób zajmujących lokal.
• Wyrok SN z 7 marca 2014 r., IV CNP 33/13: trzyletnie przedawnienie odszkodowania od lokatora.
• Wyrok SN z 8 czerwca 2017 r., V CSK 584/16: dobra i zła wiara posiadacza.
• Uchwała SN z 24 lipca 2013 r., III CZP 36/13: wynagrodzenie od przedsiębiorstwa przesyłowego.
• Uchwała SN z 20 stycznia 2010 r., III CZP 116/09: decyzja z 1958 r. jako tytuł prawny przedsiębiorstwa.
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r., P 10/16: zasiedzenie służebności odpowiadającej służebności przesyłu (wyrok nieopublikowany w Dzienniku Ustaw).
• Wyrok NSA z 12 czerwca 2018 r., II FSK 1544/16: wynagrodzenie za bezumowne korzystanie nie jest zwolnionym z PIT odszkodowaniem.

Masz już porozumienie z drugą stroną i chcesz je zabezpieczyć? Zapytaj o koszt ugody z poddaniem się egzekucji, działu spadku albo ustanowienia służebności kancelarie blisko nieruchomości, np. notariuszy w Wesołej albo kancelarie notarialne w Wawrze.