Zrzeczenie się dziedziczenia u notariusza: skutki dla dzieci i zachowku, koszt i procedura

Zrzeczenie się dziedziczenia to umowa, w której spadkobierca ustawowy, np. dziecko albo małżonek, rezygnuje z przyszłego spadku po żyjącej osobie. Zawiera się ją z przyszłym spadkodawcą w formie aktu notarialnego (art. 1048 § 1 Kodeksu cywilnego). Kto się zrzeka, nie dziedziczy z ustawy i traci prawo do zachowku, a skutek obejmuje też jego dzieci, chyba że umowa stanowi inaczej. Po śmierci spadkodawcy jest już za późno na zrzeczenie: zostaje odrzucenie spadku w ciągu 6 miesięcy.

Zrzeczenie się dziedziczenia w skrócie

• Tylko za życia spadkodawcy. To umowa z przyszłym spadkodawcą. Po jego śmierci możesz już tylko odrzucić spadek, w ciągu 6 miesięcy.
• Wyłącznie u notariusza. Umowa wymaga formy aktu notarialnego (art. 1048 § 1 KC). Spisana bez notariusza jest nieważna.
• Bez spadku i bez zachowku. Zrzekający się jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1049 § 2 KC).
• Twoje dzieci też. Zrzeczenie obejmuje zstępnych, chyba że w umowie zapiszecie inaczej (art. 1049 § 1 KC).
• Można zrzec się samego zachowku. Od 22 maja 2023 r. możesz zachować prawo do dziedziczenia i zrezygnować tylko z zachowku, w całości lub w części (art. 1048 § 2 KC).
• Koszt: taksa maks. 200 zł netto (246 zł z VAT) plus wypisy, razem ok. 290 zł z VAT. Samo zrzeczenie nie podlega podatkowi.
• Cofnięcie jest możliwe tylko nową umową notarialną tych samych osób, zawartą za życia spadkodawcy (art. 1050 KC).

Koszt zrzeczenia po jednym albo po obojgu rodzicach, razem z wypisami, policzysz w kalkulatorze taksy notarialnej.

Na czym polega zrzeczenie się dziedziczenia?

Umowa o spadek po osobie żyjącej jest co do zasady nieważna (art. 1047 KC). Zrzeczenie się dziedziczenia to jeden z nielicznych wyjątków od tego zakazu. Spadkobierca ustawowy zawiera z przyszłym spadkodawcą umowę, w której rezygnuje z dziedziczenia po nim (art. 1048 § 1 KC).

Trzy cechy odróżniają zrzeczenie od innych czynności spadkowych:

• To umowa, a nie jednostronne oświadczenie. Podpisują ją dwie osoby: ta, która się zrzeka, i ta, po której się zrzeka. Dziecko nie zrzeknie się dziedziczenia bez zgody rodzica, a rodzic nie odbierze dziecku spadku bez jego podpisu.
• Dotyczy spadku po osobie, która żyje. Obie strony podpisują akt za życia spadkodawcy.
• Dotyczy jednej osoby. Zrzeczenie się dziedziczenia po mamie nie obejmuje spadku po tacie. Po każdym z rodziców potrzebna jest osobna umowa, choć obie można spisać w jednym akcie notarialnym.

Pozostali członkowie rodziny, np. rodzeństwo, nie są stronami umowy. Nie muszą się na nią zgadzać ani przychodzić do notariusza.

Kto może zrzec się dziedziczenia

Zrzec się może tylko spadkobierca ustawowy, czyli osoba, która dziedziczyłaby z mocy ustawy, gdyby nie było testamentu. W praktyce to dzieci, wnuki i małżonek, a gdy spadkodawca nie ma dzieci, także jego rodzice i rodzeństwo. Krąg tych osób i ich udziały opisujemy w poradniku o kolejności dziedziczenia ustawowego.

Osoba powołana tylko w testamencie, np. przyjaciel albo partner bez ślubu, takiej umowy nie zawiera. Spadkodawca, który zmienił zdanie, po prostu zmienia albo odwołuje testament.

Zrzeczenie się spadku czy zrzeczenie się dziedziczenia

„Zrzeczenie się spadku” to potoczna nazwa. Kodeks cywilny zna dwie różne instytucje: zrzeczenie się dziedziczenia za życia spadkodawcy i odrzucenie spadku po jego śmierci. Jeśli bliska osoba już zmarła, a Ty nie chcesz spadku, potrzebujesz poradnika o odrzuceniu spadku.

Jakie są skutki zrzeczenia się dziedziczenia?

Zrzekający się zostaje wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1049 § 2 KC). Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 924 KC). W praktyce oznacza to cztery rzeczy:

1. Nie dziedziczysz z ustawy. Twoja część spadku przypada pozostałym spadkobiercom według ustawy, np. rodzeństwu.
2. Nie masz prawa do zachowku. Zachowek należy się tylko osobom, które byłyby powołane do spadku z ustawy (art. 991 § 1 KC).
3. Nie odpowiadasz za długi spadkodawcy, bo nie jesteś spadkobiercą. Po jego śmierci nie musisz niczego odrzucać.
4. Skutek obejmuje Twoich zstępnych, czyli dzieci i wnuki, chyba że umowa stanowi inaczej (art. 1049 § 1 KC).

Czy zrzeczenie obejmuje Twoje dzieci?

Tak, jeśli w umowie nie zapiszecie inaczej. To reguła ustawowa, którą łatwo przeoczyć, gdy zrzeczenie ma dotyczyć tylko Ciebie.

Przykład: mama ma dwoje dzieci, Ciebie i brata. Zrzekasz się dziedziczenia po niej.

• Umowa obejmuje zstępnych (reguła domyślna). Ani Ty, ani Twoje dzieci nie dziedziczycie po mamie. Cały spadek dostaje brat.
• Umowa nie obejmuje zstępnych. Twoje dzieci dziedziczą Twoją połowę zamiast Ciebie, bo prawo traktuje Cię tak, jakbyś nie dożył otwarcia spadku (art. 1049 § 2 w zw. z art. 931 § 2 KC). W ten sposób majątek może od razu trafić do wnuków.

Przykładowe brzmienie postanowienia (ostateczną treść aktu przygotowuje notariusz):

Anna Kowalska oświadcza, że jako spadkobierczyni ustawowa zrzeka się dziedziczenia po swojej matce, Marii Kowalskiej, a Maria Kowalska to zrzeczenie przyjmuje. Strony postanawiają, że zrzeczenie się dziedziczenia nie obejmuje zstępnych Anny Kowalskiej.

Zrzeczenie się dziedziczenia a testament

Zrzeczenie dotyczy dziedziczenia z ustawy. Nie zamyka spadkodawcy drogi do testamentu: po podpisaniu umowy może Cię powołać do spadku w testamencie albo zapisać Ci konkretną rzecz.

Uważaj na odwrotną sytuację. Jeśli spadkodawca sporządził wcześniej testament na Twoją rzecz, ustalcie z notariuszem, co z nim zrobić. Najbezpieczniej, gdy spadkodawca go odwoła albo zmieni przy tej samej wizycie. Odwołanie testamentu kosztuje najwyżej 30 zł netto (§ 8 pkt 5 rozporządzenia o taksie notarialnej). Bez tego po śmierci spadkodawcy może powstać spór o to, czy dziedziczysz z testamentu. Zasady sporządzania i zmiany testamentu opisujemy w poradniku o testamencie notarialnym.

Zrzeczenie jednego dziecka zwiększa zachowek rodzeństwa

Przy ustalaniu zachowku nie bierze się pod uwagę osób, które zrzekły się dziedziczenia albo zostały wydziedziczone. Uwzględnia się natomiast tych, którzy spadek odrzucili (art. 992 KC). Dlatego zrzeczenie jednego dziecka podnosi zachowek pozostałych.

Przykład: mama ma troje dzieci i mieszkanie warte 900 000 zł. W testamencie powołuje do całego spadku syna. Jedna z córek zrzekła się wcześniej dziedziczenia, razem ze swoimi dziećmi. Druga córka żąda od brata zachowku:

Jeśli rodzicowi zależy na tym, żeby jedno dziecko nie spłacało zachowku, zrzec się dziedziczenia albo samego zachowku muszą wszystkie pozostałe dzieci, a nie tylko jedno z nich.

Zrzeczenie się dziedziczenia a zachowek

Zrzeczenie przydaje się przede wszystkim wtedy, gdy rodzic przekazuje mieszkanie lub dom jednemu dziecku. Przy liczeniu zachowku dolicza się do spadku darowizny zrobione przez spadkodawcę (art. 993 § 1 KC). Darowizny na rzecz spadkobierców, np. dzieci, dolicza się bez względu na to, ile lat minęło (art. 994 § 1 KC). Darowizna sprzed 20 lat nie chroni więc obdarowanego przed roszczeniem rodzeństwa.

Przykład: mama, wdowa, daruje synowi mieszkanie warte 900 000 zł, bo to on się nią opiekuje. Poza mieszkaniem nie ma majątku. Po jej śmierci córka może żądać od brata zachowku:

1/2 (udział ustawowy córki) × 1/2 × 900 000 zł = 225 000 zł

Jeśli córka jest trwale niezdolna do pracy, zachowek wynosi dwie trzecie udziału, czyli 300 000 zł (art. 991 § 1 KC). Roszczenie przedawnia się z upływem 5 lat (art. 1007 KC). Jeśli córka zrzeknie się dziedziczenia albo samego zachowku, tego roszczenia nie będzie. Samą umowę przekazania mieszkania opisujemy w poradniku o darowiźnie mieszkania.

Zrzeczenie się samego zachowku (od 2023 r.)

Od 22 maja 2023 r. zrzeczenie może być ograniczone do prawa do zachowku, w całości lub w części (art. 1048 § 2 KC). Przepis dodała ustawa o fundacji rodzinnej. Nadal dziedziczysz z ustawy to, co zostanie w spadku, ale nie możesz żądać zachowku, np. od rodzeństwa obdarowanego za życia rodzica. Częściowe zrzeczenie może np. obejmować połowę zachowku.

Zrzeczenie samego zachowku wybierz, gdy:

• chcecie zabezpieczyć darowiznę dla rodzeństwa, ale nie odcinać Cię od reszty majątku,
• rodzic zakłada fundację rodzinną. Majątek wniesiony do fundacji dolicza się do spadku przy liczeniu zachowku (art. 993 § 2 KC), więc zrzeczenie chroni fundację przed roszczeniami.

Przykładowe brzmienie:

Jan Nowak zrzeka się prawa do zachowku po swoim ojcu, Adamie Nowaku, w całości, a Adam Nowak to zrzeczenie przyjmuje. Zrzeczenie nie obejmuje prawa Jana Nowaka do dziedziczenia z ustawy.

Zrzeczenie w zamian za pieniądze lub mieszkanie

Zrzeczenie bywa częścią rodzinnego rozliczenia: jedno dziecko dostaje dom, drugie pieniądze i się zrzeka. Przy takim układzie pilnuj trzech rzeczy:

• Kolejność. Samo zrzeczenie nie zależy od tego, czy dostaniesz obiecane pieniądze. Przekażcie je wcześniej albo połączcie darowiznę i zrzeczenie w jednym akcie notarialnym.
• Zachowek rodzeństwa. Darowizna, którą dostajesz w zamian, może zostać doliczona do spadku przy liczeniu zachowku pozostałych dzieci, jeśli spadkodawca umrze w ciągu 10 lat (art. 994 § 1 KC). W ostateczności rodzeństwo może wtedy żądać od Ciebie uzupełnienia zachowku (art. 1000 KC).
• Podatek. Pieniądze albo mieszkanie od rodzica przekazuje się najprościej darowizną. Zasady podatkowe opisujemy niżej, w części o kosztach.

Czy można zrzec się dziedziczenia na rzecz brata?

Nie w takim sensie, w jakim zwykle pada to pytanie. Zrzeczenie nie przenosi Twojej części na wskazaną osobę. Twój udział przypada pozostałym spadkobiercom według ustawy.

Od 2023 r. Kodeks wprost wspomina o zrzeczeniu „na korzyść innej osoby”. W razie wątpliwości takie zrzeczenie działa tylko pod warunkiem, że ta osoba będzie dziedziczyć (art. 1048 § 3 KC). Jeśli brat umrze przed rodzicem albo odrzuci spadek, zrzeczenie nie zadziała i odziedziczysz normalnie.

Przykład: mama ma troje dzieci. Zrzekasz się dziedziczenia na korzyść brata. Po śmierci mamy Twoja jedna trzecia nie trafia wyłącznie do brata. Dzielą się nią po równo brat i siostra, więc każde z nich dziedziczy połowę spadku.

Jeśli majątek ma trafić do brata, spadkodawca musi jeszcze sporządzić testament albo zrobić darowiznę na jego rzecz. Po śmierci rodzica możesz też przekazać bratu swój udział w spadku umową zbycia spadku, np. darowizną udziału, w formie aktu notarialnego (art. 1051–1052 KC).

Zrzeczenie się dziedziczenia a odrzucenie spadku

Po śmierci bliskiej osoby: co zamiast zrzeczenia

Po śmierci spadkodawcy nie ma już drugiej strony umowy, więc zrzeczenia nie zawrzesz. Masz trzy drogi:

• Odrzucenie spadku w ciągu 6 miesięcy. Nie dostajesz nic i nie odpowiadasz za długi, a Twój udział przechodzi na Twoje dzieci (art. 1020 KC).
• Zbycie spadku, czyli sprzedaż albo darowizna udziału spadkowego konkretnej osobie, np. rodzeństwu, u notariusza (art. 1051–1052 KC). Wcześniej musisz przyjąć spadek, a za długi spadkowe odpowiadasz solidarnie z nabywcą (art. 1055 § 1 KC).
• Dział spadku, w którym cały majątek dostaje jedna osoba, ze spłatą pozostałych albo bez niej.

Kiedy zrzeczenie się dziedziczenia ma sens?

• Darowizna dla jednego dziecka. Rodzeństwo zrzeka się dziedziczenia albo samego zachowku, więc obdarowany nie będzie po śmierci rodzica spłacał zachowku.
• Drugie małżeństwo. Małżonek dziedziczy w pierwszej kolejności razem z dziećmi, a jego udział nie może być mniejszy niż jedna czwarta spadku (art. 931 § 1 KC). Jeśli majątek ma przypaść dzieciom z pierwszego związku, nowy małżonek może zrzec się dziedziczenia albo zachowku.
• Dziecko dostało już swoją część. Rodzice pomogli mu na przykład kupić mieszkanie, a resztę majątku chcą zostawić pozostałym dzieciom.
• Firma albo fundacja rodzinna. Zrzeczenie się zachowku chroni następcę albo fundację przed roszczeniami, które mogłyby wymusić sprzedaż firmy.
• Rodzic z długami. Zrzeczenie obejmujące dzieci i wnuki wyłącza z góry całą gałąź rodziny. Po śmierci spadkodawcy nikt z niej nie musi odrzucać spadku, także w imieniu małoletnich dzieci. Spadek z długami przejdzie wtedy na dalszych spadkobierców, np. rodzeństwo spadkodawcy, którzy sami zdecydują, czy go odrzucić.

Ile kosztuje zrzeczenie się dziedziczenia u notariusza?

Rozporządzenie w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej nie wymienia tej umowy wprost. Kancelarie stosują więc stawkę za czynność niewymienioną w rozporządzeniu: najwyżej 200 zł netto (§ 16). To stawka maksymalna. Notariusz może policzyć mniej, więc zapytaj o cenę przed wizytą.

Obliczenie: 200 zł + 2 × 3 × 6 zł = 236 zł netto, a 236 zł × 1,23 = 290,28 zł z VAT. Liczba stron zależy od treści aktu.

Kto płaci? Przepisy tego nie rozstrzygają. Ustalcie to między sobą przed wizytą.

Czy od zrzeczenia się dziedziczenia płaci się podatek?

Nie. Zrzeczenia nie ma w katalogu czynności objętych podatkiem od spadków i darowizn (art. 1 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn) ani podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Nie ma też opłaty sądowej, bo umowy nie wpisuje się do księgi wieczystej.

Inaczej jest, gdy w zamian dostajesz majątek w darowiźnie. Wtedy obowiązują zasady podatku od darowizn. Najbliższa rodzina, czyli małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, rodzeństwo, pasierb, ojczym i macocha, jest z niego zwolniona (art. 4a ustawy):

• Darowizna u notariusza (np. mieszkania): nie składasz zgłoszenia SD-Z2 (art. 4a ust. 4 pkt 2).
• Pieniądze bez aktu notarialnego: jeśli darowizny od tej samej osoby z bieżącego roku i 5 lat wstecz przekraczają łącznie 36 120 zł, zgłoś darowiznę na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy, a pieniądze przyjmij przelewem na swoje konto (art. 4a ust. 1 i 4 w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 1). Szczegóły znajdziesz na gov.pl.

Jeśli pieniądze mają być wprost zapłatą za zrzeczenie, a nie darowizną, skutki podatkowe nie są jednoznaczne. Zapytaj o nie notariusza albo doradcę podatkowego przed podpisaniem umowy.

Jak wygląda zrzeczenie się dziedziczenia krok po kroku

1. Ustalcie zakres umowy. Pełne zrzeczenie czy tylko zachowek, w całości czy w części, czy umowa obejmuje dzieci zrzekającego się, czy jest „na korzyść” konkretnej osoby i czy w zamian jest darowizna.
2. Wybierzcie kancelarię i umówcie termin. Możecie pójść do dowolnego notariusza w Polsce, bez względu na miejsce zamieszkania.
3. Prześlijcie dane obu stron: imiona, nazwiska, imiona rodziców, numery PESEL i adresy. Przy darowiźnie dodajcie dane nieruchomości. Notariusz przygotuje projekt aktu. Przeczytajcie go przed wizytą.
4. Podpiszcie akt. Notariusz sprawdza tożsamość stron, odczytuje akt i wyjaśnia skutki umowy. Obie strony podpisują go w jego obecności. Wizyta trwa zwykle 30–60 minut.
5. Odbierzcie wypisy. Oryginał aktu zostaje w kancelarii. Każda strona dostaje wypis, który w obrocie zastępuje oryginał.

Jakie dokumenty zabrać

• dowód osobisty albo paszport obu stron,
• odpis aktu urodzenia albo małżeństwa, jeśli kancelaria poprosi o potwierdzenie pokrewieństwa,
• przy darowiźnie nieruchomości w tym samym akcie: numer księgi wieczystej i dokument, na podstawie którego darczyńca nabył nieruchomość,
• przy pełnomocniku: wypis pełnomocnictwa w formie aktu notarialnego.

Pełnomocnik, małoletni, pobyt za granicą

• Pełnomocnik. Zrzekający się może działać przez pełnomocnika. Pełnomocnictwo musi mieć formę aktu notarialnego (art. 99 § 1 KC), zwykłe pismo nie wystarczy. Co do przyszłego spadkodawcy część prawników uważa, że powinien działać osobiście. Jeśli planujecie pełnomocnika po jego stronie, zapytaj kancelarię wcześniej, czy go przyjmie.
• Pobyt za granicą. Pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego sporządzi polski konsul albo miejscowy notariusz. Zapytaj kancelarię w Polsce, jakich formalności wymaga dokument zagraniczny, np. apostille i tłumaczenia przysięgłego.
• Małoletni. Dziecko może zrzec się dziedziczenia tylko przez przedstawiciela i za zezwoleniem sądu opiekuńczego (art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Przy zrzeczeniu po rodzicu żaden z rodziców nie może go reprezentować (art. 98 § 2 pkt 2 KRO), więc sąd ustanawia reprezentanta dziecka (art. 99 KRO). Prościej jest, gdy zrzeka się dorosły rodzic dziecka: umowa z mocy prawa obejmuje wtedy także jego dzieci.

Czy można cofnąć zrzeczenie się dziedziczenia?

Tak, ale tylko umową. Zrzeczenie może zostać uchylone przez umowę między tym, kto się zrzekł, a tym, po kim się zrzekł, zawartą w formie aktu notarialnego (art. 1050 KC).

• Obie strony muszą żyć i się zgadzać. Jednostronnie zrzeczenia nie odwołasz.
• Po śmierci spadkodawcy uchylenie jest niemożliwe.
• Po uchyleniu wracasz do kręgu spadkobierców ustawowych i odzyskujesz prawo do zachowku. Dotyczy to także Twoich dzieci.
• Taksa za uchylenie wynosi najwyżej 200 zł netto.

Wyjątkowo można uchylić się od skutków umowy zawartej pod wpływem błędu albo groźby (art. 84–88 KC). Oświadczenie składa się drugiej stronie na piśmie, w ciągu roku od wykrycia błędu albo od ustania obawy (art. 88 KC).

Co dzieje się ze zrzeczeniem po śmierci spadkodawcy?

Umowy nie wpisuje się do księgi wieczystej ani do Notarialnego Rejestru Testamentów, który służy testamentom. Oryginał aktu zostaje w kancelarii, a strony dostają wypisy. Przechowuj wypis razem z dokumentami rodzinnymi i powiedz bliskim o umowie.

Po śmierci spadkodawcy zrzeczenie ma znaczenie przy ustalaniu, kto dziedziczy:

• U notariusza. W protokole dziedziczenia wszyscy obecni oświadczają, czy spadkodawca zawierał umowy o zrzeczenie się dziedziczenia (art. 95c § 2 pkt 7 Prawa o notariacie). Notariusz poucza ich o odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenia (art. 95c § 1). Na tej podstawie sporządza akt poświadczenia dziedziczenia bez osoby, która się zrzekła.
• W sądzie. Sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą (art. 670 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Przedstaw w sądzie wypis umowy, żeby sąd ją uwzględnił.

Najczęstsze błędy

1. Zrzeczenie w zwykłej umowie na piśmie. Bez formy aktu notarialnego umowa jest nieważna (art. 1048 § 1 w zw. z art. 73 § 2 KC).
2. Przeoczenie skutku dla dzieci. Bez wyraźnego zastrzeżenia zrzeczenie obejmuje Twoje dzieci i wnuki. Jeśli mają dziedziczyć, zapiszcie to w akcie.
3. Zrzeczenie „na rzecz” rodzeństwa bez testamentu. Twój udział trafi do wszystkich spadkobierców ustawowych, a nie tylko do wskazanej osoby.
4. Zrzeczenie w zamian za obietnicę. Zrzeczenie działa, nawet jeśli obiecane pieniądze nie przyjdą. Przekażcie je wcześniej albo w tym samym akcie.
5. Umowa tylko z jednym z kilkorga dzieci. Zachowek pozostałych rośnie (art. 992 KC), więc obdarowany nadal może spłacać rodzeństwo.
6. Stary testament bez zmian. Jeśli wcześniejszy testament powołuje zrzekającego się do spadku, odwołajcie go albo zmieńcie przy okazji zrzeczenia.
7. Czekanie na zrzeczenie po śmierci bliskiej osoby. Wtedy zrzec się już nie można. Jeśli chcesz uniknąć długów, masz 6 miesięcy na odrzucenie spadku.

Najczęściej zadawane pytania

Czy rodzeństwo musi zgodzić się na zrzeczenie się dziedziczenia?

Nie. Umowę zawierają tylko dwie osoby: zrzekający się i przyszły spadkodawca. Pozostali spadkobiercy nie są jej stronami, nie przychodzą do notariusza i nie muszą o umowie wiedzieć.

Czy można zrzec się dziedziczenia po obojgu rodzicach jednocześnie?

Tak, ale to dwie umowy: jedna z mamą, druga z tatą. Obie można spisać w jednym akcie podczas jednej wizyty. Taksa wynosi wtedy najwyżej 200 zł netto za każdą umowę, razem 400 zł netto (492 zł z VAT) plus wypisy.

Czy małżonek może zrzec się dziedziczenia?

Tak. Małżonek jest spadkobiercą ustawowym, więc może zrzec się dziedziczenia albo samego zachowku. Robi się tak np. w drugim małżeństwie, gdy majątek ma trafić do dzieci z poprzedniego związku. Zrzeczenie nie zmienia ustroju majątkowego małżeństwa. Do tego potrzebna jest osobna umowa majątkowa małżeńska.

Czy można zrzec się dziedziczenia tylko jednej rzeczy, np. domu?

Nie. Zrzeczenie dotyczy dziedziczenia jako całości albo prawa do zachowku, a nie konkretnych składników majątku. Jeśli dom ma trafić do jednej osoby, spadkodawca może go jej darować za życia albo przeznaczyć dla niej w testamencie notarialnym zapisem windykacyjnym.

Czym różni się zrzeczenie się dziedziczenia od wydziedziczenia?

Zrzeczenie to umowa, na którą obie strony się zgadzają. Wydziedziczenie to jednostronna decyzja spadkodawcy w testamencie, możliwa tylko z przyczyn wymienionych w art. 1008 KC, np. gdy dziecko uporczywie nie dopełnia obowiązków rodzinnych. Wydziedziczenie odbiera zachowek tylko tej osobie: jej dzieci mogą go żądać (art. 1011 KC). Zrzeczenie z zasady obejmuje także zstępnych.

Czy zrzeczenie się dziedziczenia chroni przed długami rodziców?

Tak. Kto się zrzekł, nie jest spadkobiercą, więc nie odpowiada za długi spadkowe. Jeśli umowa obejmuje zstępnych, chroni też Twoje dzieci i wnuki. Potrzebna jest jednak zgoda rodzica i umowa zawarta za jego życia. Po śmierci pozostaje odrzucenie spadku.

Ile trwa zrzeczenie się dziedziczenia u notariusza?

Sama wizyta trwa zwykle 30–60 minut. Umowa działa od chwili podpisania aktu i nie wymaga wpisu do żadnego rejestru ani zgody sądu, chyba że zrzeka się małoletni.

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795): art. 73 § 2 (forma aktu notarialnego pod rygorem nieważności), art. 84–88 (błąd i groźba), art. 99 § 1 (forma pełnomocnictwa), art. 924 (otwarcie spadku), art. 931 (dziedziczenie dzieci i małżonka), art. 991–994, 1000 i 1007 (zachowek), art. 1008 i 1011 (wydziedziczenie), art. 1015, 1018 i 1020 (odrzucenie spadku), art. 1047–1050 (zrzeczenie się dziedziczenia), art. 1051–1052 i 1055 (zbycie spadku).
• Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz.U. 2023 poz. 326): art. 129 pkt 12 (dodanie art. 1048 § 2 i 3 KC od 22 maja 2023 r.).
• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 236): art. 98 § 2, art. 99, art. 101 § 3 (reprezentacja małoletniego, zezwolenie sądu).
• Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. 2026 poz. 614): art. 95c § 1 i § 2 pkt 7 (protokół dziedziczenia).
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468): art. 670 § 1 (badanie kręgu spadkobierców przez sąd).
• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. 2026 poz. 478): art. 1 ust. 1 (przedmiot opodatkowania), art. 4a (zwolnienie najbliższej rodziny), art. 9 ust. 1 pkt 1 (kwota wolna).
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1566): § 3, § 8 pkt 5, 8 i 9, § 12, § 16, § 17.

Stan prawny na 24 września 2026 r.

Planujesz zrzeczenie się dziedziczenia albo samego zachowku razem z darowizną dla rodzeństwa? Porównaj opinie o kancelariach, np. notariuszy na Pradze-Północ lub kancelarie notarialne na Żoliborzu, i zarezerwuj termin online albo wyślij bezpłatne zapytanie o wycenę.